افتادگی رحم چیست؟ علائم، علت‌ها، تشخیص و روش‌های درمان افتادگی رحم یکی از انواع افتادگی اندام‌های لگنی است که در اثر ضعیف شدن یا کشیدگی ساختارهای حمایت‌کننده رحم ایجاد می‌شود. در این شرایط، رحم ممکن است از موقعیت طبیعی خود پایین‌تر قرار بگیرد و به سمت واژن حرکت کند.
شدت افتادگی در زنان مختلف متفاوت است. گاهی افتادگی خفیف هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند و تنها هنگام معاینه مشخص می‌شود. در موارد شدیدتر، ممکن است فرد احساس فشار یا سنگینی در لگن، وجود توده یا برآمدگی در واژن، مشکلات ادراری یا اختلال در دفع را تجربه کند.
افتادگی رحم به‌خودی‌خود به معنی نیاز به جراحی نیست. روش درمان بر اساس شدت افتادگی، علائم، وضعیت سایر اندام‌های لگنی و شرایط فرد انتخاب می‌شود.
افتادگی رحم چگونه ایجاد می‌شود؟
رحم در داخل لگن به کمک مجموعه‌ای از عضلات کف لگن، رباط‌ها و بافت‌های همبند حمایت می‌شود. این ساختارها به حفظ موقعیت طبیعی رحم و سایر اندام‌های لگنی کمک می‌کنند.
اگر این سیستم حمایتی ضعیف یا آسیب‌دیده شود، رحم می‌تواند به تدریج به سمت پایین حرکت کند. میزان این جابه‌جایی از یک فرد به فرد دیگر متفاوت است.
افتادگی رحم همچنین ممکن است همراه با افتادگی بخش دیگری از کف لگن اتفاق بیفتد. برای مثال، افتادگی دیواره جلویی واژن می‌تواند با پایین آمدن مثانه همراه باشد و افتادگی دیواره پشتی واژن ممکن است با برجسته شدن رکتوم ارتباط داشته باشد.
به همین دلیل، در ارزیابی یک زن مبتلا به علائم افتادگی، فقط موقعیت رحم بررسی نمی‌شود و وضعیت کلی کف لگن اهمیت دارد.
برای دریافت مشاوره تخصصی از دکتر سمیه یگانه، فرم زیر را تکمیل نمایید.
"*" زمینه های مورد نیاز را نشان می دهد
علائم افتادگی رحم چیست؟
برخی زنان مبتلا به افتادگی رحم هیچ علامتی ندارند. در صورت وجود علائم، نوع و شدت آنها به میزان افتادگی و درگیری سایر ساختارهای لگنی بستگی دارد.
علائم احتمالی عبارت‌اند از:
- احساس فشار یا سنگینی در قسمت پایین شکم یا لگن
- احساس کشیدگی یا فشار در واژن
- احساس وجود چیزی در واژن یا پایین آمدن آن
- مشاهده یا لمس برآمدگی در دهانه واژن
- بیشتر شدن احساس فشار پس از ایستادن طولانی یا در پایان روز
- ناراحتی هنگام فعالیت‌های روزمره
- احساس تخلیه نشدن کامل مثانه
- تکرر ادرار یا نشت ادرار در برخی افراد
- یبوست یا دشواری در تخلیه روده
- احساس ناراحتی یا درد هنگام رابطه جنسی
شدت علائم همیشه نشان‌دهنده شدت افتادگی نیست. ممکن است یک زن با افتادگی نسبتاً قابل‌توجه، علائم کمی داشته باشد و فرد دیگری با افتادگی خفیف، ناراحتی بیشتری احساس کند.
بنابراین تشخیص و تعیین شدت افتادگی تنها بر اساس علائم امکان‌پذیر نیست.
چه عواملی باعث افتادگی رحم می‌شوند؟
ضعف ساختارهای حمایت‌کننده کف لگن معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و ممکن است عوامل مختلفی در ایجاد آن نقش داشته باشند.
بارداری و زایمان
بارداری و زایمان می‌توانند فشار زیادی به عضلات و بافت‌های کف لگن وارد کنند. آسیب یا کشیدگی این ساختارها در جریان زایمان می‌تواند احتمال بروز افتادگی اندام‌های لگنی را افزایش دهد.
تعداد بارداری‌ها، نوع زایمان و شرایط هر فرد نیز در میزان خطر مؤثر هستند.
افزایش سن و تغییرات دوران یائسگی
با افزایش سن، خاصیت ارتجاعی و قدرت برخی از بافت‌های بدن تغییر می‌کند. کاهش استروژن پس از یائسگی نیز می‌تواند بر بافت‌های واژن و کف لگن اثر بگذارد.
با این حال، افتادگی رحم فقط در زنان یائسه اتفاق نمی‌افتد و ممکن است در سنین پایین‌تر نیز ایجاد شود.
یبوست مزمن
زور زدن مکرر هنگام دفع می‌تواند فشار داخل شکم را افزایش دهد و فشار بیشتری به ساختارهای حمایت‌کننده کف لگن وارد کند.
به همین دلیل، درمان یبوست مزمن بخشی از مراقبت از زنان مبتلا به افتادگی اندام‌های لگنی است.
سرفه مزمن
سرفه‌های مداوم نیز باعث افزایش مکرر فشار داخل شکم می‌شوند. اگر فرد دچار سرفه طولانی‌مدت باشد، بررسی و درمان علت آن اهمیت دارد.
اضافه‌وزن
افزایش وزن می‌تواند فشار بیشتری بر کف لگن وارد کند و در برخی افراد با افزایش علائم افتادگی همراه باشد.
فشار فیزیکی مکرر
بلند کردن مداوم اجسام سنگین یا فعالیت‌هایی که فشار زیادی به کف لگن وارد می‌کنند، ممکن است در برخی افراد علائم را تشدید کنند؛ به‌خصوص اگر ساختارهای حمایتی کف لگن از قبل ضعیف شده باشند.
عوامل فردی و بافتی
در برخی زنان، ویژگی‌های بافت همبند یا استعداد فردی می‌تواند در ایجاد افتادگی اندام‌های لگنی نقش داشته باشد. بنابراین حتی نداشتن برخی عوامل خطر شناخته‌شده نیز لزوماً به معنی مصون بودن از افتادگی نیست.
شدت افتادگی رحم چگونه مشخص می‌شود؟
افتادگی رحم یک وضعیت طیفی است و می‌تواند از تغییرات بسیار خفیف تا افتادگی قابل‌توجه متغیر باشد.
در مراحل خفیف، رحم ممکن است تنها اندکی از موقعیت طبیعی خود پایین‌تر قرار گرفته باشد. با پیشرفت افتادگی، رحم بیشتر به سمت واژن حرکت می‌کند و در موارد شدید ممکن است بافت از دهانه واژن بیرون بزند.
پزشک شدت افتادگی را بر اساس معاینه و موقعیت ساختارهای لگنی ارزیابی می‌کند. در ارزیابی‌های تخصصی، روش‌هایی مانند POP-Q نیز برای اندازه‌گیری و ثبت دقیق میزان افتادگی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
بنابراین نمی‌توان شدت افتادگی را فقط بر اساس اینکه بیمار «توده‌ای احساس می‌کند» یا «برآمدگی می‌بیند» تعیین کرد.
آیا افتادگی رحم خطرناک است؟
افتادگی رحم در بیشتر موارد یک وضعیت تهدیدکننده زندگی نیست، اما اگر باعث علائم قابل‌توجه شود می‌تواند کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد.
مشکلات ادراری، اختلال در دفع، ناراحتی هنگام رابطه جنسی و احساس فشار مداوم در لگن از جمله مشکلاتی هستند که ممکن است همراه با افتادگی ایجاد شوند.
در افتادگی‌های شدید، بیرون‌زدگی بافت از واژن می‌تواند باعث اصطکاک، تحریک، خشکی یا زخم سطحی بافت شود.
بنابراین، اگر احساس می‌کنید توده‌ای از واژن خارج شده، در تخلیه مثانه یا روده مشکل دارید، درد یا خونریزی غیرطبیعی ایجاد شده یا علائم به‌تدریج در حال بیشتر شدن هستند، بهتر است معاینه پزشکی انجام شود.
افتادگی رحم چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص افتادگی رحم معمولاً بر اساس شرح حال و معاینه لگنی انجام می‌شود.
پزشک ممکن است درباره موارد زیر سؤال کند:
- زمان شروع علائم
- شدت و تغییرات علائم در طول روز
- سابقه بارداری و زایمان
- مشکلات ادراری
- مشکلات دفع و یبوست
- ناراحتی هنگام رابطه جنسی
- سابقه جراحی‌های لگنی
- بیماری‌هایی که باعث سرفه مزمن می‌شوند
- میزان تأثیر علائم بر فعالیت‌های روزمره
در معاینه، موقعیت رحم، دیواره‌های واژن و سایر ساختارهای کف لگن بررسی می‌شوند. گاهی لازم است معاینه در حالت ایستاده یا همراه با زور زدن انجام شود تا میزان افتادگی بهتر مشخص شود.
در صورت وجود علائم ادراری یا شک به مشکل دیگری، پزشک ممکن است بررسی‌های تکمیلی را نیز درخواست کند.
درمان افتادگی رحم چگونه است؟
همه زنان مبتلا به افتادگی رحم به یک نوع درمان نیاز ندارند.
اگر افتادگی خفیف باشد و علامت قابل‌توجهی ایجاد نکند، ممکن است پزشک تنها پیگیری وضعیت را توصیه کند.
در صورت وجود علائم، درمان می‌تواند از روش‌های غیرجراحی شروع شود و در شرایط خاص، جراحی نیز مورد بررسی قرار گیرد.
انتخاب روش درمان به عواملی مانند شدت افتادگی، نوع علائم، وضعیت سایر اندام‌های لگنی، شرایط عمومی فرد و برنامه او برای بارداری آینده بستگی دارد.
درمان افتادگی رحم بدون جراحی
تمرینات عضلات کف لگن
تمرینات عضلات کف لگن، که با نام تمرینات کگل نیز شناخته می‌شوند، می‌توانند به تقویت عضلات این ناحیه و کنترل برخی علائم کمک کنند.
با این حال، انجام صحیح تمرین اهمیت زیادی دارد. در بعضی زنان، مشکل فقط ضعف عضلات نیست و ممکن است نیاز به ارزیابی تخصصی کف لگن وجود داشته باشد.
تمرینات کف لگن را نباید درمان قطعی همه انواع افتادگی در نظر گرفت. هدف آنها بیشتر تقویت عملکرد عضلات و کاهش برخی علائم است.
فیزیوتراپی کف لگن
در برخی بیماران، مراجعه به فیزیوتراپیست متخصص کف لگن می‌تواند به شناسایی عملکرد نامناسب عضلات و آموزش تمرین‌های متناسب با شرایط فرد کمک کند.
این روش به‌ویژه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که فرد در انجام صحیح تمرینات کف لگن مشکل داشته باشد.
درمان یبوست
مصرف فیبر کافی، دریافت مایعات مناسب و درمان علت یبوست می‌تواند به کاهش زور زدن هنگام دفع کمک کند.
درمان سرفه مزمن
اگر سرفه طولانی‌مدت وجود داشته باشد، درمان علت آن می‌تواند فشار مکرر واردشده به کف لگن را کاهش دهد.
مدیریت وزن
در صورت وجود اضافه‌وزن، کاهش وزن در قالب یک برنامه سالم می‌تواند فشار واردشده بر کف لگن را کاهش دهد و به کنترل علائم کمک کند.
پساری واژینال
پساری وسیله‌ای است که داخل واژن قرار می‌گیرد و با ایجاد حمایت مکانیکی می‌تواند علائم افتادگی را کاهش دهد.
پساری برای همه افراد مناسب نیست و انتخاب نوع و اندازه آن باید توسط پزشک یا فرد آموزش‌دیده انجام شود. بسته به نوع پساری و شرایط بیمار، ممکن است نیاز به بررسی و مراقبت دوره‌ای وجود داشته باشد.
استروژن موضعی در برخی زنان یائسه
در زنان یائسه که دچار خشکی یا نازکی بافت واژن هستند، پزشک ممکن است در شرایط خاص استروژن موضعی را تجویز کند.
این درمان برای بهبود وضعیت بافت واژن کاربرد دارد و به معنی برطرف کردن خود افتادگی رحم نیست. استفاده از آن نیز باید بر اساس شرایط پزشکی فرد و نظر پزشک باشد.
جراحی افتادگی رحم چه زمانی لازم می‌شود؟
جراحی معمولاً زمانی مطرح می‌شود که افتادگی قابل‌توجه باشد، علائم زندگی روزمره فرد را مختل کنند یا روش‌های غیرجراحی نتوانند علائم را به اندازه کافی کنترل کنند.
نوع جراحی به نوع و شدت افتادگی، درگیری سایر اندام‌های لگنی، وضعیت عمومی فرد و برنامه او برای بارداری آینده بستگی دارد.
در بعضی بیماران می‌توان رحم را حفظ کرد و در برخی شرایط، روش‌های دیگری برای اصلاح افتادگی مطرح می‌شوند.
بنابراین نمی‌توان یک روش جراحی را برای همه زنان مناسب دانست و تصمیم نهایی باید پس از معاینه و بررسی شرایط فرد گرفته شود.
آیا افتادگی رحم بدون جراحی درمان می‌شود؟
در بسیاری از زنان مبتلا به افتادگی خفیف یا متوسط، می‌توان علائم را بدون جراحی کنترل کرد.
تقویت صحیح عضلات کف لگن، فیزیوتراپی، اصلاح یبوست و سرفه مزمن و استفاده از پساری از جمله گزینه‌هایی هستند که ممکن است در برنامه درمانی قرار بگیرند.
با این حال، باید بین کنترل علائم و برطرف شدن خود افتادگی تفاوت قائل شد. روش‌های غیرجراحی ممکن است باعث کاهش علائم و بهبود عملکرد شوند، اما لزوماً رحم را در همه افراد به موقعیت اولیه بازنمی‌گردانند.
افتادگی رحم بعد از زایمان
بارداری و زایمان می‌توانند عضلات و بافت‌های کف لگن را تحت فشار قرار دهند. به همین دلیل، برخی زنان در ماه‌های پس از زایمان احساس فشار لگنی، بی‌اختیاری ادرار یا احساس برآمدگی در واژن را تجربه می‌کنند.
اما هر علامتی بعد از زایمان به معنی افتادگی رحم نیست. بدن در دوران پس از زایمان دچار تغییرات طبیعی متعددی می‌شود و تشخیص افتادگی به معاینه نیاز دارد.
اگر احساس فشار یا برآمدگی ادامه پیدا کند، شدید باشد یا به‌مرور بیشتر شود، بهتر است فرد توسط پزشک بررسی شود.
افتادگی رحم در یائسگی
کاهش استروژن پس از یائسگی می‌تواند بر وضعیت بافت‌های واژن و کف لگن تأثیر بگذارد و در بعضی زنان علائم افتادگی را بیشتر کند.
با این حال، افتادگی رحم بیماری مختص دوران یائسگی نیست و می‌تواند در سنین مختلف ایجاد شود.
آیا ورزش برای افتادگی رحم مفید است؟
ابتلا به افتادگی رحم به معنی ممنوعیت ورزش نیست. فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد می‌تواند برای سلامت عمومی مفید باشد.
تمرینات عضلات کف لگن در بسیاری از افراد بخشی از برنامه محافظه‌کارانه درمان هستند. در مقابل، برخی فعالیت‌های شدید یا حرکاتی که فشار زیادی به کف لگن وارد می‌کنند ممکن است در بعضی افراد باعث افزایش علائم شوند.
به همین دلیل، اگر افتادگی تشخیص داده شده و علائم قابل‌توجهی وجود دارد، بهتر است نوع و شدت فعالیت ورزشی با توجه به شرایط فرد تعیین شود.
آیا افتادگی رحم باعث بی‌اختیاری ادرار می‌شود؟
افتادگی اندام‌های لگنی می‌تواند با علائم ادراری همراه باشد، اما بی‌اختیاری ادرار در همه زنان مبتلا به افتادگی دیده نمی‌شود.
برخی افراد ممکن است دچار نشت ادرار، تکرر ادرار یا احساس تخلیه ناقص مثانه شوند. در برخی دیگر، علامت اصلی احساس فشار یا برآمدگی در واژن است.
از طرف دیگر، علائم ادراری می‌توانند علت‌های دیگری نیز داشته باشند. بنابراین اگر بی‌اختیاری یا تغییر جدیدی در الگوی ادرار ایجاد شده است، بهتر است علت آن به‌درستی بررسی شود.
آیا رابطه جنسی با افتادگی رحم امکان‌پذیر است؟
در بسیاری از زنان مبتلا به افتادگی رحم، رابطه جنسی همچنان امکان‌پذیر است.
با این حال، افتادگی ممکن است باعث احساس فشار، ناراحتی یا درد هنگام رابطه شود. در صورت بروز درد یا تغییر قابل‌توجه در رابطه جنسی، بهتر است موضوع با متخصص زنان مطرح شود تا علت آن مشخص شود.
وجود افتادگی به‌تنهایی به معنی ممنوع بودن رابطه جنسی نیست.
آیا می‌توان از افتادگی رحم پیشگیری کرد؟
هیچ روشی نمی‌تواند از افتادگی رحم در تمام زنان به‌طور قطعی جلوگیری کند، اما کاهش برخی عوامل خطر می‌تواند به حفظ سلامت کف لگن کمک کند.
از جمله اقدامات مفید می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تقویت صحیح عضلات کف لگن
- پیشگیری و درمان یبوست مزمن
- درمان سرفه‌های طولانی‌مدت
- حفظ وزن در محدوده سالم
- رعایت اصول صحیح هنگام بلند کردن اجسام
- توجه به سلامت کف لگن در دوران بارداری و پس از زایمان
- پرهیز از فعالیت‌هایی که در فرد باعث تشدید واضح علائم می‌شوند
چه زمانی برای افتادگی رحم باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر احساس فشار یا سنگینی مداوم در لگن دارید، احساس می‌کنید چیزی داخل واژن قرار دارد یا به سمت بیرون می‌آید، یا دچار مشکلات جدید ادراری یا دفعی شده‌اید، بهتر است برای معاینه مراجعه کنید.
همچنین بیرون‌زدگی واضح بافت از واژن، مشکل در تخلیه ادرار، درد قابل‌توجه یا خونریزی غیرطبیعی نیازمند ارزیابی پزشکی است.
مراجعه به پزشک لزوماً به معنی نیاز به جراحی نیست. هدف از معاینه ابتدا مشخص کردن علت علائم و میزان افتادگی و سپس انتخاب مناسب‌ترین روش درمان است.
سوالات متداول درباره افتادگی رحم
آیا افتادگی رحم خودبه‌خود خوب می‌شود؟
افتادگی رحم ممکن است در طول زمان ثابت بماند یا شدت علائم آن تغییر کند، اما نمی‌توان بدون معاینه درباره روند آن در یک فرد خاص اظهار نظر کرد. اگر علائم وجود داشته باشد، بهتر است وضعیت توسط متخصص زنان بررسی شود.
آیا افتادگی رحم همیشه نیاز به جراحی دارد؟
خیر. بسیاری از زنان، به‌خصوص در موارد خفیف یا کم‌علامت، می‌توانند با روش‌های غیرجراحی تحت درمان یا پیگیری قرار گیرند. جراحی زمانی مطرح می‌شود که شدت افتادگی یا علائم، نیاز به مداخله بیشتری داشته باشد.
آیا ورزش کگل افتادگی رحم را درمان می‌کند؟
تمرینات کف لگن می‌توانند عضلات این ناحیه را تقویت کنند و در کاهش برخی علائم مؤثر باشند، اما در همه موارد باعث برطرف شدن افتادگی نمی‌شوند. میزان اثرگذاری آنها به نوع و شدت افتادگی و نحوه انجام تمرینات بستگی دارد.
آیا افتادگی رحم بعد از زایمان طبیعی است؟
تغییرات کف لگن بعد از بارداری و زایمان شایع است، اما هر احساس فشار یا برآمدگی بعد از زایمان به معنی افتادگی رحم نیست. در صورت ماندگار بودن یا تشدید علائم، معاینه پزشکی لازم است.
آیا افتادگی رحم خطرناک است؟
افتادگی رحم معمولاً یک وضعیت تهدیدکننده زندگی نیست، اما در صورت ایجاد علائم می‌تواند کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد و باعث مشکلات ادراری، دفعی یا جنسی شود. افتادگی شدید یا علائم جدید و رو به تشدید باید بررسی شوند.
جمع‌بندی
افتادگی رحم یکی از انواع افتادگی اندام‌های لگنی است که در اثر ضعف یا کشیدگی ساختارهای حمایت‌کننده رحم ایجاد می‌شود. بارداری و زایمان، افزایش سن، تغییرات پس از یائسگی، یبوست مزمن، سرفه طولانی‌مدت، اضافه‌وزن و برخی عوامل فردی می‌توانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.
علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است و ممکن است از بدون علامت بودن تا احساس فشار و سنگینی لگن، برآمدگی واژن، مشکلات ادراری و دفعی یا ناراحتی هنگام رابطه جنسی متغیر باشد.
درمان نیز بر اساس شرایط هر فرد انتخاب می‌شود. در موارد بدون علامت ممکن است تنها پیگیری کافی باشد و در صورت وجود علائم، روش‌هایی مانند تمرینات کف لگن، فیزیوتراپی، اصلاح عوامل تشدیدکننده، پساری و در موارد مناسب جراحی مورد استفاده قرار گیرند.
اگر علائمی مانند احساس سنگینی لگن، احساس یا مشاهده برآمدگی در واژن یا مشکلات جدید ادراری و دفعی دارید، معاینه توسط متخصص زنان می‌تواند به تشخیص دقیق نوع و شدت افتادگی و انتخاب روش درمانی مناسب کمک کند.
درباره دکتر سمیه یگانه
دکتر سمیه یگانه، متخصص زنان، زایمان و نازایی، در زمینه تشخیص و درمان مشکلات مرتبط با سلامت زنان فعالیت دارد. در صورت وجود علائم افتادگی رحم، معاینه و ارزیابی دقیق شرایط فرد می‌تواند به تعیین شدت مشکل و انتخاب روش درمان متناسب با نیازهای او کمک کند.
دکتر سمیه یگانه
اشتراک در وارد شدن 0 نظرات قدیمی‌ترین
افتادگی رحم یکی از انواع افتادگی اندام‌های لگنی است که در اثر ضعیف شدن یا کشیدگی ساختارهای حمایت‌کننده رحم ایجاد می‌شود. در این شرایط، رحم ممکن است از موقعیت طبیعی خود پایین‌تر قرار بگیرد و به سمت واژن حرکت کند.
شدت افتادگی در زنان مختلف متفاوت است. گاهی افتادگی خفیف هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند و تنها هنگام معاینه مشخص می‌شود. در موارد شدیدتر، ممکن است فرد احساس فشار یا سنگینی در لگن، وجود توده یا برآمدگی در واژن، مشکلات ادراری یا اختلال در دفع را تجربه کند.
افتادگی رحم به‌خودی‌خود به معنی نیاز به جراحی نیست. روش درمان بر اساس شدت افتادگی، علائم، وضعیت سایر اندام‌های لگنی و شرایط فرد انتخاب می‌شود.
افتادگی رحم چگونه ایجاد می‌شود؟
رحم در داخل لگن به کمک مجموعه‌ای از عضلات کف لگن، رباط‌ها و بافت‌های همبند حمایت می‌شود. این ساختارها به حفظ موقعیت طبیعی رحم و سایر اندام‌های لگنی کمک می‌کنند.
اگر این سیستم حمایتی ضعیف یا آسیب‌دیده شود، رحم می‌تواند به تدریج به سمت پایین حرکت کند. میزان این جابه‌جایی از یک فرد به فرد دیگر متفاوت است.
افتادگی رحم همچنین ممکن است همراه با افتادگی بخش دیگری از کف لگن اتفاق بیفتد. برای مثال، افتادگی دیواره جلویی واژن می‌تواند با پایین آمدن مثانه همراه باشد و افتادگی دیواره پشتی واژن ممکن است با برجسته شدن رکتوم ارتباط داشته باشد.
به همین دلیل، در ارزیابی یک زن مبتلا به علائم افتادگی، فقط موقعیت رحم بررسی نمی‌شود و وضعیت کلی کف لگن اهمیت دارد.
برای دریافت مشاوره تخصصی از دکتر سمیه یگانه، فرم زیر را تکمیل نمایید.
"*" زمینه های مورد نیاز را نشان می دهد
علائم افتادگی رحم چیست؟
برخی زنان مبتلا به افتادگی رحم هیچ علامتی ندارند. در صورت وجود علائم، نوع و شدت آنها به میزان افتادگی و درگیری سایر ساختارهای لگنی بستگی دارد.
علائم احتمالی عبارت‌اند از:
- احساس فشار یا سنگینی در قسمت پایین شکم یا لگن
- احساس کشیدگی یا فشار در واژن
- احساس وجود چیزی در واژن یا پایین آمدن آن
- مشاهده یا لمس برآمدگی در دهانه واژن
- بیشتر شدن احساس فشار پس از ایستادن طولانی یا در پایان روز
- ناراحتی هنگام فعالیت‌های روزمره
- احساس تخلیه نشدن کامل مثانه
- تکرر ادرار یا نشت ادرار در برخی افراد
- یبوست یا دشواری در تخلیه روده
- احساس ناراحتی یا درد هنگام رابطه جنسی
شدت علائم همیشه نشان‌دهنده شدت افتادگی نیست. ممکن است یک زن با افتادگی نسبتاً قابل‌توجه، علائم کمی داشته باشد و فرد دیگری با افتادگی خفیف، ناراحتی بیشتری احساس کند.
بنابراین تشخیص و تعیین شدت افتادگی تنها بر اساس علائم امکان‌پذیر نیست.
چه عواملی باعث افتادگی رحم می‌شوند؟
ضعف ساختارهای حمایت‌کننده کف لگن معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و ممکن است عوامل مختلفی در ایجاد آن نقش داشته باشند.
بارداری و زایمان
بارداری و زایمان می‌توانند فشار زیادی به عضلات و بافت‌های کف لگن وارد کنند. آسیب یا کشیدگی این ساختارها در جریان زایمان می‌تواند احتمال بروز افتادگی اندام‌های لگنی را افزایش دهد.
تعداد بارداری‌ها، نوع زایمان و شرایط هر فرد نیز در میزان خطر مؤثر هستند.
افزایش سن و تغییرات دوران یائسگی
با افزایش سن، خاصیت ارتجاعی و قدرت برخی از بافت‌های بدن تغییر می‌کند. کاهش استروژن پس از یائسگی نیز می‌تواند بر بافت‌های واژن و کف لگن اثر بگذارد.
با این حال، افتادگی رحم فقط در زنان یائسه اتفاق نمی‌افتد و ممکن است در سنین پایین‌تر نیز ایجاد شود.
یبوست مزمن
زور زدن مکرر هنگام دفع می‌تواند فشار داخل شکم را افزایش دهد و فشار بیشتری به ساختارهای حمایت‌کننده کف لگن وارد کند.
به همین دلیل، درمان یبوست مزمن بخشی از مراقبت از زنان مبتلا به افتادگی اندام‌های لگنی است.
سرفه مزمن
سرفه‌های مداوم نیز باعث افزایش مکرر فشار داخل شکم می‌شوند. اگر فرد دچار سرفه طولانی‌مدت باشد، بررسی و درمان علت آن اهمیت دارد.
اضافه‌وزن
افزایش وزن می‌تواند فشار بیشتری بر کف لگن وارد کند و در برخی افراد با افزایش علائم افتادگی همراه باشد.
فشار فیزیکی مکرر
بلند کردن مداوم اجسام سنگین یا فعالیت‌هایی که فشار زیادی به کف لگن وارد می‌کنند، ممکن است در برخی افراد علائم را تشدید کنند؛ به‌خصوص اگر ساختارهای حمایتی کف لگن از قبل ضعیف شده باشند.
عوامل فردی و بافتی
در برخی زنان، ویژگی‌های بافت همبند یا استعداد فردی می‌تواند در ایجاد افتادگی اندام‌های لگنی نقش داشته باشد. بنابراین حتی نداشتن برخی عوامل خطر شناخته‌شده نیز لزوماً به معنی مصون بودن از افتادگی نیست.
شدت افتادگی رحم چگونه مشخص می‌شود؟
افتادگی رحم یک وضعیت طیفی است و می‌تواند از تغییرات بسیار خفیف تا افتادگی قابل‌توجه متغیر باشد.
در مراحل خفیف، رحم ممکن است تنها اندکی از موقعیت طبیعی خود پایین‌تر قرار گرفته باشد. با پیشرفت افتادگی، رحم بیشتر به سمت واژن حرکت می‌کند و در موارد شدید ممکن است بافت از دهانه واژن بیرون بزند.
پزشک شدت افتادگی را بر اساس معاینه و موقعیت ساختارهای لگنی ارزیابی می‌کند. در ارزیابی‌های تخصصی، روش‌هایی مانند POP-Q نیز برای اندازه‌گیری و ثبت دقیق میزان افتادگی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
بنابراین نمی‌توان شدت افتادگی را فقط بر اساس اینکه بیمار «توده‌ای احساس می‌کند» یا «برآمدگی می‌بیند» تعیین کرد.
آیا افتادگی رحم خطرناک است؟
افتادگی رحم در بیشتر موارد یک وضعیت تهدیدکننده زندگی نیست، اما اگر باعث علائم قابل‌توجه شود می‌تواند کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد.
مشکلات ادراری، اختلال در دفع، ناراحتی هنگام رابطه جنسی و احساس فشار مداوم در لگن از جمله مشکلاتی هستند که ممکن است همراه با افتادگی ایجاد شوند.
در افتادگی‌های شدید، بیرون‌زدگی بافت از واژن می‌تواند باعث اصطکاک، تحریک، خشکی یا زخم سطحی بافت شود.
بنابراین، اگر احساس می‌کنید توده‌ای از واژن خارج شده، در تخلیه مثانه یا روده مشکل دارید، درد یا خونریزی غیرطبیعی ایجاد شده یا علائم به‌تدریج در حال بیشتر شدن هستند، بهتر است معاینه پزشکی انجام شود.
افتادگی رحم چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص افتادگی رحم معمولاً بر اساس شرح حال و معاینه لگنی انجام می‌شود.
پزشک ممکن است درباره موارد زیر سؤال کند:
- زمان شروع علائم
- شدت و تغییرات علائم در طول روز
- سابقه بارداری و زایمان
- مشکلات ادراری
- مشکلات دفع و یبوست
- ناراحتی هنگام رابطه جنسی
- سابقه جراحی‌های لگنی
- بیماری‌هایی که باعث سرفه مزمن می‌شوند
- میزان تأثیر علائم بر فعالیت‌های روزمره
در معاینه، موقعیت رحم، دیواره‌های واژن و سایر ساختارهای کف لگن بررسی می‌شوند. گاهی لازم است معاینه در حالت ایستاده یا همراه با زور زدن انجام شود تا میزان افتادگی بهتر مشخص شود.
در صورت وجود علائم ادراری یا شک به مشکل دیگری، پزشک ممکن است بررسی‌های تکمیلی را نیز درخواست کند.
درمان افتادگی رحم چگونه است؟
همه زنان مبتلا به افتادگی رحم به یک نوع درمان نیاز ندارند.
اگر افتادگی خفیف باشد و علامت قابل‌توجهی ایجاد نکند، ممکن است پزشک تنها پیگیری وضعیت را توصیه کند.
در صورت وجود علائم، درمان می‌تواند از روش‌های غیرجراحی شروع شود و در شرایط خاص، جراحی نیز مورد بررسی قرار گیرد.
انتخاب روش درمان به عواملی مانند شدت افتادگی، نوع علائم، وضعیت سایر اندام‌های لگنی، شرایط عمومی فرد و برنامه او برای بارداری آینده بستگی دارد.
درمان افتادگی رحم بدون جراحی
تمرینات عضلات کف لگن
تمرینات عضلات کف لگن، که با نام تمرینات کگل نیز شناخته می‌شوند، می‌توانند به تقویت عضلات این ناحیه و کنترل برخی علائم کمک کنند.
با این حال، انجام صحیح تمرین اهمیت زیادی دارد. در بعضی زنان، مشکل فقط ضعف عضلات نیست و ممکن است نیاز به ارزیابی تخصصی کف لگن وجود داشته باشد.
تمرینات کف لگن را نباید درمان قطعی همه انواع افتادگی در نظر گرفت. هدف آنها بیشتر تقویت عملکرد عضلات و کاهش برخی علائم است.
فیزیوتراپی کف لگن
در برخی بیماران، مراجعه به فیزیوتراپیست متخصص کف لگن می‌تواند به شناسایی عملکرد نامناسب عضلات و آموزش تمرین‌های متناسب با شرایط فرد کمک کند.
این روش به‌ویژه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که فرد در انجام صحیح تمرینات کف لگن مشکل داشته باشد.
درمان یبوست
مصرف فیبر کافی، دریافت مایعات مناسب و درمان علت یبوست می‌تواند به کاهش زور زدن هنگام دفع کمک کند.
درمان سرفه مزمن
اگر سرفه طولانی‌مدت وجود داشته باشد، درمان علت آن می‌تواند فشار مکرر واردشده به کف لگن را کاهش دهد.
مدیریت وزن
در صورت وجود اضافه‌وزن، کاهش وزن در قالب یک برنامه سالم می‌تواند فشار واردشده بر کف لگن را کاهش دهد و به کنترل علائم کمک کند.
پساری واژینال
پساری وسیله‌ای است که داخل واژن قرار می‌گیرد و با ایجاد حمایت مکانیکی می‌تواند علائم افتادگی را کاهش دهد.
پساری برای همه افراد مناسب نیست و انتخاب نوع و اندازه آن باید توسط پزشک یا فرد آموزش‌دیده انجام شود. بسته به نوع پساری و شرایط بیمار، ممکن است نیاز به بررسی و مراقبت دوره‌ای وجود داشته باشد.
استروژن موضعی در برخی زنان یائسه
در زنان یائسه که دچار خشکی یا نازکی بافت واژن هستند، پزشک ممکن است در شرایط خاص استروژن موضعی را تجویز کند.
این درمان برای بهبود وضعیت بافت واژن کاربرد دارد و به معنی برطرف کردن خود افتادگی رحم نیست. استفاده از آن نیز باید بر اساس شرایط پزشکی فرد و نظر پزشک باشد.
جراحی افتادگی رحم چه زمانی لازم می‌شود؟
جراحی معمولاً زمانی مطرح می‌شود که افتادگی قابل‌توجه باشد، علائم زندگی روزمره فرد را مختل کنند یا روش‌های غیرجراحی نتوانند علائم را به اندازه کافی کنترل کنند.
نوع جراحی به نوع و شدت افتادگی، درگیری سایر اندام‌های لگنی، وضعیت عمومی فرد و برنامه او برای بارداری آینده بستگی دارد.
در بعضی بیماران می‌توان رحم را حفظ کرد و در برخی شرایط، روش‌های دیگری برای اصلاح افتادگی مطرح می‌شوند.
بنابراین نمی‌توان یک روش جراحی را برای همه زنان مناسب دانست و تصمیم نهایی باید پس از معاینه و بررسی شرایط فرد گرفته شود.
آیا افتادگی رحم بدون جراحی درمان می‌شود؟
در بسیاری از زنان مبتلا به افتادگی خفیف یا متوسط، می‌توان علائم را بدون جراحی کنترل کرد.
تقویت صحیح عضلات کف لگن، فیزیوتراپی، اصلاح یبوست و سرفه مزمن و استفاده از پساری از جمله گزینه‌هایی هستند که ممکن است در برنامه درمانی قرار بگیرند.
با این حال، باید بین کنترل علائم و برطرف شدن خود افتادگی تفاوت قائل شد. روش‌های غیرجراحی ممکن است باعث کاهش علائم و بهبود عملکرد شوند، اما لزوماً رحم را در همه افراد به موقعیت اولیه بازنمی‌گردانند.
افتادگی رحم بعد از زایمان
بارداری و زایمان می‌توانند عضلات و بافت‌های کف لگن را تحت فشار قرار دهند. به همین دلیل، برخی زنان در ماه‌های پس از زایمان احساس فشار لگنی، بی‌اختیاری ادرار یا احساس برآمدگی در واژن را تجربه می‌کنند.
اما هر علامتی بعد از زایمان به معنی افتادگی رحم نیست. بدن در دوران پس از زایمان دچار تغییرات طبیعی متعددی می‌شود و تشخیص افتادگی به معاینه نیاز دارد.
اگر احساس فشار یا برآمدگی ادامه پیدا کند، شدید باشد یا به‌مرور بیشتر شود، بهتر است فرد توسط پزشک بررسی شود.
افتادگی رحم در یائسگی
کاهش استروژن پس از یائسگی می‌تواند بر وضعیت بافت‌های واژن و کف لگن تأثیر بگذارد و در بعضی زنان علائم افتادگی را بیشتر کند.
با این حال، افتادگی رحم بیماری مختص دوران یائسگی نیست و می‌تواند در سنین مختلف ایجاد شود.
آیا ورزش برای افتادگی رحم مفید است؟
ابتلا به افتادگی رحم به معنی ممنوعیت ورزش نیست. فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد می‌تواند برای سلامت عمومی مفید باشد.
تمرینات عضلات کف لگن در بسیاری از افراد بخشی از برنامه محافظه‌کارانه درمان هستند. در مقابل، برخی فعالیت‌های شدید یا حرکاتی که فشار زیادی به کف لگن وارد می‌کنند ممکن است در بعضی افراد باعث افزایش علائم شوند.
به همین دلیل، اگر افتادگی تشخیص داده شده و علائم قابل‌توجهی وجود دارد، بهتر است نوع و شدت فعالیت ورزشی با توجه به شرایط فرد تعیین شود.
آیا افتادگی رحم باعث بی‌اختیاری ادرار می‌شود؟
افتادگی اندام‌های لگنی می‌تواند با علائم ادراری همراه باشد، اما بی‌اختیاری ادرار در همه زنان مبتلا به افتادگی دیده نمی‌شود.
برخی افراد ممکن است دچار نشت ادرار، تکرر ادرار یا احساس تخلیه ناقص مثانه شوند. در برخی دیگر، علامت اصلی احساس فشار یا برآمدگی در واژن است.
از طرف دیگر، علائم ادراری می‌توانند علت‌های دیگری نیز داشته باشند. بنابراین اگر بی‌اختیاری یا تغییر جدیدی در الگوی ادرار ایجاد شده است، بهتر است علت آن به‌درستی بررسی شود.
آیا رابطه جنسی با افتادگی رحم امکان‌پذیر است؟
در بسیاری از زنان مبتلا به افتادگی رحم، رابطه جنسی همچنان امکان‌پذیر است.
با این حال، افتادگی ممکن است باعث احساس فشار، ناراحتی یا درد هنگام رابطه شود. در صورت بروز درد یا تغییر قابل‌توجه در رابطه جنسی، بهتر است موضوع با متخصص زنان مطرح شود تا علت آن مشخص شود.
وجود افتادگی به‌تنهایی به معنی ممنوع بودن رابطه جنسی نیست.
آیا می‌توان از افتادگی رحم پیشگیری کرد؟
هیچ روشی نمی‌تواند از افتادگی رحم در تمام زنان به‌طور قطعی جلوگیری کند، اما کاهش برخی عوامل خطر می‌تواند به حفظ سلامت کف لگن کمک کند.
از جمله اقدامات مفید می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تقویت صحیح عضلات کف لگن
- پیشگیری و درمان یبوست مزمن
- درمان سرفه‌های طولانی‌مدت
- حفظ وزن در محدوده سالم
- رعایت اصول صحیح هنگام بلند کردن اجسام
- توجه به سلامت کف لگن در دوران بارداری و پس از زایمان
- پرهیز از فعالیت‌هایی که در فرد باعث تشدید واضح علائم می‌شوند
چه زمانی برای افتادگی رحم باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر احساس فشار یا سنگینی مداوم در لگن دارید، احساس می‌کنید چیزی داخل واژن قرار دارد یا به سمت بیرون می‌آید، یا دچار مشکلات جدید ادراری یا دفعی شده‌اید، بهتر است برای معاینه مراجعه کنید.
همچنین بیرون‌زدگی واضح بافت از واژن، مشکل در تخلیه ادرار، درد قابل‌توجه یا خونریزی غیرطبیعی نیازمند ارزیابی پزشکی است.
مراجعه به پزشک لزوماً به معنی نیاز به جراحی نیست. هدف از معاینه ابتدا مشخص کردن علت علائم و میزان افتادگی و سپس انتخاب مناسب‌ترین روش درمان است.
سوالات متداول درباره افتادگی رحم
آیا افتادگی رحم خودبه‌خود خوب می‌شود؟
افتادگی رحم ممکن است در طول زمان ثابت بماند یا شدت علائم آن تغییر کند، اما نمی‌توان بدون معاینه درباره روند آن در یک فرد خاص اظهار نظر کرد. اگر علائم وجود داشته باشد، بهتر است وضعیت توسط متخصص زنان بررسی شود.
آیا افتادگی رحم همیشه نیاز به جراحی دارد؟
خیر. بسیاری از زنان، به‌خصوص در موارد خفیف یا کم‌علامت، می‌توانند با روش‌های غیرجراحی تحت درمان یا پیگیری قرار گیرند. جراحی زمانی مطرح می‌شود که شدت افتادگی یا علائم، نیاز به مداخله بیشتری داشته باشد.
آیا ورزش کگل افتادگی رحم را درمان می‌کند؟
تمرینات کف لگن می‌توانند عضلات این ناحیه را تقویت کنند و در کاهش برخی علائم مؤثر باشند، اما در همه موارد باعث برطرف شدن افتادگی نمی‌شوند. میزان اثرگذاری آنها به نوع و شدت افتادگی و نحوه انجام تمرینات بستگی دارد.
آیا افتادگی رحم بعد از زایمان طبیعی است؟
تغییرات کف لگن بعد از بارداری و زایمان شایع است، اما هر احساس فشار یا برآمدگی بعد از زایمان به معنی افتادگی رحم نیست. در صورت ماندگار بودن یا تشدید علائم، معاینه پزشکی لازم است.
آیا افتادگی رحم خطرناک است؟
افتادگی رحم معمولاً یک وضعیت تهدیدکننده زندگی نیست، اما در صورت ایجاد علائم می‌تواند کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد و باعث مشکلات ادراری، دفعی یا جنسی شود. افتادگی شدید یا علائم جدید و رو به تشدید باید بررسی شوند.
جمع‌بندی
افتادگی رحم یکی از انواع افتادگی اندام‌های لگنی است که در اثر ضعف یا کشیدگی ساختارهای حمایت‌کننده رحم ایجاد می‌شود. بارداری و زایمان، افزایش سن، تغییرات پس از یائسگی، یبوست مزمن، سرفه طولانی‌مدت، اضافه‌وزن و برخی عوامل فردی می‌توانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.
علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است و ممکن است از بدون علامت بودن تا احساس فشار و سنگینی لگن، برآمدگی واژن، مشکلات ادراری و دفعی یا ناراحتی هنگام رابطه جنسی متغیر باشد.
درمان نیز بر اساس شرایط هر فرد انتخاب می‌شود. در موارد بدون علامت ممکن است تنها پیگیری کافی باشد و در صورت وجود علائم، روش‌هایی مانند تمرینات کف لگن، فیزیوتراپی، اصلاح عوامل تشدیدکننده، پساری و در موارد مناسب جراحی مورد استفاده قرار گیرند.
اگر علائمی مانند احساس سنگینی لگن، احساس یا مشاهده برآمدگی در واژن یا مشکلات جدید ادراری و دفعی دارید، معاینه توسط متخصص زنان می‌تواند به تشخیص دقیق نوع و شدت افتادگی و انتخاب روش درمانی مناسب کمک کند.
درباره دکتر سمیه یگانه
دکتر سمیه یگانه، متخصص زنان، زایمان و نازایی، در زمینه تشخیص و درمان مشکلات مرتبط با سلامت زنان فعالیت دارد. در صورت وجود علائم افتادگی رحم، معاینه و ارزیابی دقیق شرایط فرد می‌تواند به تعیین شدت مشکل و انتخاب روش درمان متناسب با نیازهای او کمک کند.